Een landschap in transitie: de teloorgang van hoogstamboomgaarden

De hoogstamfruitbomen, die lange tijd het Haspengouwse landschap vorm gaven, verdwijnen in een alarmerend tempo. De afgelopen 20 jaar ging er wekelijks 1 tot 2,5 hectare verloren, waardoor het totale areaal inmiddels is geslonken tot een zorgwekkende 3.840 hectare. Deze teloorgang heeft niet alleen impact op het landschap, maar ook op de biodiversiteit: talloze insecten, vogels en kleine zoogdieren verliezen hun natuurlijke habitat.

De achteruitgang van hoogstamboomgaarden is zelfs een politiek thema geworden. Parlementslid Els Robeyns (Vooruit) pleit ervoor om de boomgaardcultuur te laten erkennen als UNESCO-werelderfgoed. Een dergelijke erkenning zou niet alleen de historische waarde van de hoogstamboomgaarden benadrukken, maar ook nieuwe maatregelen kunnen stimuleren om deze traditionele teeltvorm in stand te houden.

De rol van hoogstamboomgaarden in de Limburgse fruitteelt

De opkomst van de commerciële fruitteelt in Haspengouw begon eind 19e eeuw, mede door de aanleg van spoorlijnen die export vergemakkelijkten. Boeren schakelden over van akkerbouw naar fruitteelt, wat leidde tot de aanleg van uitgestrekte hoogstamboomgaarden. Deze boomgaarden waren niet alleen economisch belangrijk, maar droegen ook bij aan de biodiversiteit en het landschappelijk erfgoed van de regio.

Onmisbaar voor Limburgse specialiteiten

Het fruit uit hoogstamboomgaarden vormt de basis voor typische Limburgse streekproducten. Limburgse stroop wordt nog steeds op traditionele wijze gemaakt door appels en peren langzaam in te koken. Ook de befaamde Limburgse vlaai dankt haar smaak aan lokaal geteeld fruit zoals kersen en abrikozen. Daarnaast zorgen oude appel- en perenrassen voor authentieke confituren en gelei. Het verdwijnen van deze boomgaarden bedreigt niet alleen het landschap, maar ook de productie van deze streekgebonden lekkernijen.

Bron: Artikel VILT